KosovaSot
description

ASPEKTE TEORIKE MBI NOCIONET “LIRI” DHE “DEMOKRACI”

Publikuar: E diel 10 Mars 2013, 0:31 0 Komente

Shkruan:

Shefqet DIBRANI

Viteve të fundit, emri i Zef Ahmetit është bërë i njohur. Shkrimet e tij publikohen nëpër revista të karakterit shkencor, ndërsa kohëve të fundit edhe në periodikun gjerman. Ai, është përkthyes letrar. Ka përkthyer nga gjermanishtja poezitë e Phil Bosmans dhe Kurt Mart-it.

Zef Ahmeti është autor i librit “MENDIME MBI KUSHTETUTËN DHE SHTETIN, botuar nga Misioni Katolik Shqiptar në Zagreb në vitin 2005, si dhe autor studimesh të karakterit juridik, etnografik e social.

Hiç përkthimet në fushën e poezisë, të gjitha shkrimet e Zef Ahmetit edhe ato publicistike, janë qasje që kundrohen nga prizmi i të drejtave juridike dhe marrëdhënieve ndërkombëtare. Kurse kohëve të fundit, ai po merret edhe me studime në fushën e meditacionit dhe ndërmjetësimit.

 

SHTJELLIMI I NOCIONEVE

Libri më i ri i këtij autori, “LIRIA DHE DEMOKRACIA, raport i ndërsjellë?”, i avancon angazhimet e tij në kërkim të fakteve dhe arsyeve juridike. Derisa trajtimi i kushtetutshmërisë pak a shumë ka qenë temë e rrahur nga autor shqiptar, “liria dhe demokracia” si nocione juridike, përkatësisht “raporti i ndërsjellët” dhe kufiri që ndan lirinë nga demokracia është trajtuar më pak. Edhe pse kjo temë dhe ky libër që prej sa vitesh kanë pritur për t’u publikuar, mendojmë se do të plotësoj diçka në këtë plan.

Zef Ahmeti në këtë libër i zbërthen mirë këto dy nocione, të cilat puqen në kufijtë e njërës dhe fillojnë diku tek ana tjetër e këtij nocioni, me ç’rast autori nis fillimin e një studimi serioz në këtë plan. Mënyra e zgjedhur për të trajtuar “lirinë dhe demokracinë” nuk është strikte, sepse ai më shumë ka afruar pikëpamjet e kundërta, përkatësisht kundërshtitë, të cilat i gërsheton me shembuj nga konceptet që ndeshën nëpër shtete dhe administrata të ndryshme, por autori në këtë rast i gjen alternativat e besueshme, të cilat avancojnë lirinë dhe demokracinë, qofshin këto si nocione dhe koncepte të përgjithësuara.

 

TRAJTIMI I NOCIONEVE

Trajtimi i nocioneve mbi “lirinë dhe demokracinë”, nis me kohën e antikës për të përfunduar në ditët e sotme duke nxjerr përfundime të vyera, të cilat i kundron edhe në raport me zhvillimet politike në hapësirën shqiptare, përkatësisht me dobitë dhe mundësitë që do të kishin Kosova e Shqipëria, po sikur ta definonin më mirë kufirin ndarës në mes njërit nocion dhe tjetrit, sepse “liria dhe demokracia”, janë dy nocione që janë lidhshmërish të varur njëri me tjetrin, kurse në botën Perëndimore demokracia nënkupton arritjet e standardit deri në shkallë lirie, ndërsa lirisë duhet t’i shërben shteti ligjor në njërën anë, e në anën tjetër respektimi i ligjeve nga vet qytetarët e saj, nënkupton stadin më të lartë të demokracisë.

 

1.

Kapitulli i parë merret me “lirinë” si nocion dhe botëkuptim jo vetëm shpirtëror e filozofik, por lirinë si një proces që rrënjët i ka prej se nis ekzistenca e njeriut në këtë univers. Në këtë pikë liria trajtohet si koncept filozofik, teologjik dhe juridik. Pastaj ajo trajtohet edhe në kontestin social e politik. Autori nuk ndalet vetëm te këto nocione për të gjetur semantikën e fjalës liri, por ai merret me këtë nocion qysh në kohën antike. Pastaj, trajtohet liria në kohën e mesjetës, në kohën e re dhe deri në ditët e sotme.

Përveç përkufizimeve mbi konceptin e lirisë, autori është mbështetur mbi mendime të studiuesve që kanë trajtuar lirinë në aspektin filozofik, në aspektin teorik dhe juridik, nocione a përkufizime të cilat vazhdimisht i ka përballur me opinione dhe mendime të kundërta, varësisht nga rrethanat dhe kohët kur janë trajtuar këto tema.

Autori e mbyll këtë kapitull si temë më vete, duke e plotësuar me të dhëna mbi të cilat janë ndërtuar themelet e sistemeve demokratike, akte këto të rëndësishme që përcaktojnë më saktë nocionin e lirisë: Virginia Bill of Rights (1776), Déclaration des droits de l’homme et du citoyen (1789), Déclaration des droits de l’homme et du citoyen (1793), Constitution du Grand-Duché de Luxembourg (1868), Allgemeine Erklärung der Menschenrechte (Vereinte Nationen, 1948), Convention européenne de sauvegarde des droits de l’homme et des libertés fondamentales (Conseil de l’Europe, 1950), Pacte international relatif aux droits civils et politiques (Nations Unies, 1966), Helsinki Final Act (Conference on Security and Co-operation in Europe [CSCE], 1975), Erklärung über die Beseitigung aller Formen von Intoleranz und Diskriminierung aufgrund der Religion oder der Überzeugun (Vereinte Nationen, 1981), Concluding Document of the Vienna Meeting (Conference on Security and Co-operation in Europe [CSCE], 1989, Grundrechtscharta der Europäischen Union, (fq. 20-21).

 

2.

Në kapitullin e dytë autori përqendrohet në nocionin mbi “kulturën dhe lirinë”. Kultura e lirisë, substancë e një shoqërie, përcakton orientimin gjeografik të një sistemi vlerash në një shoqëri e cila ndryshon nga faktor (jo vetëm) gjeografik por edhe kulturor dhe janë të varur kryesisht nga zhvillimi ekonomik i atij vendi a regjioni. Po ashtu, ai është marrë edhe me përkufizimin e nocionit, përkatësisht <<kuptimit të “perëndimit”, për të cilin ai i potencon dy elemente kryesore: a). Elementi “historik” i perëndimit që përfshinë Evropën e krishterë që del nga bota greko – romake dhe shpërthen në kulturën e botës moderne dhe b). Perëndimi “racional” që identifikohet edhe si “postkristiane” e që lind nga ajo që quhet iluminizëm>>, (fq. 26).

 

3.

Kapitulli i tretë merret me nocionin “Demokracia”, (f. 27), të cilin e trajton në aspektin historik të zhvillimeve politike duke e kategorizuar në raportin në mes qëllimit të sistemit, participimit, eficiencës dhe stabilitetit në njërën anë, dhe në anën tjetër raportin në mes legjitimitetit dhe efikasitetit. Demokracia trajtohet në mënyrë kronologjike që nga antika, pastaj “demokracia në mesjetë”, (f. 32), “demokracia në kohën e re e deri në shek. XX”, (f. 34), në të cilën janë trajtuar edhe llojet e sistemeve demokratike, konceptet e tyre, tipet e demokracive perëndimore, për t’u pozicionuar në teoritë mbi demokracinë të cilave iu kushton vëmendje të posaçme, sidomos demokracive “direkte dhe atyre indirekte”, (f. 43). Pastaj është marrë me legjitimitetin e pushtetit, me disa shqyrtime përkitazi me kriteret dhe konceptet e demokracisë, duke e përmbyllur këtë kapitull me një shqyrtim të vëmendshëm mbi “sistemin e demokracisë në Bashkimin Evropian”, (fq. 50).

 

4.

Në kapitullin e katërt, autori kryesisht trajton nocionin e “lirisë dhe të demokracisë” në civilizimin islam si elemente hyrëse, ku do ta cilësoj lirinë dhe demokracinë në këto vende si të denjë, vetëm atëherë kur “islami do të lirohet nga koncepti ortodoks në politikë”, (f. 54). Kjo temë trajtohet me një kujdes specifik, sigurisht autori e ka pasur parasysh përbërjen fetare të hapësirës shqiptare, për këtë arsye ai iu ka qasur kryesisht aspekteve pozitive, duke iu shmangur kurtheve e dogmave që mund ta cenojnë studimin e tij që bazohet mbi dokumente faktike, ku ka sjell përfundimin se “feja si e tillë nuk është problem”, (f. 60), për lirinë dhe demokracinë e një vendi, problemi është “te gjendja ekonomiko – politike në Lindjen e Afërt”, (f. 60), për të cilat mendon ai se demokracia e vërtet do të ngadhënjej atje, atëherë kur “reformat ekonomike e politike do t’i marrin në dorë vetë popujt e këtij rajoni”, (fq. 60 -61).

 

5.

Në kapitullin e pestë janë trajtuar kryesisht raportet në mes Amerikës dhe Evropës lidhur me demokratizimet dhe paqen globale, si një qasje e stërholluar në mes “kulturave strategjike”, (fq. 62), qofshin ato të vendeve evropiane apo në Amerikë. Pastaj autori merret me shtjellimin e “ëndrrës amerikane dhe evropiane”, (fq. 64), ku sjell përfundimin se “traditës 200-vjeçare amerikane po i humb atraktiviteti”, në kohën kur “Evropa po lindë si ëndërr e re”, (qf. 65), përkatësisht (sipas autorit), kjo mund të konsiderohet edhe si “përzierje e strategjive”, (fq. 67).

 

6.

Në kapitullin e gjashtë, trajtohet “demokracia dhe liria”, përkatësisht raporti i ndërsjellët i cili shtjellohet si “raport në mes lirisë dhe demokracisë”, (f. 68), përndryshe shtrohet dilema: “a është demokracia - liri, dhe cilat janë raportet e ndërsjella?”, (f. 68). Interpretimet, veçmas këto që i bëhen sistemeve demokratike në vende e rajone të ndryshme. Pastaj, autori është marrë edhe me disa qëndrime antidemokratike të “Hans-Hermann Hopp”, (f. 70), me elementet e të kuptuarit të demokracisë perëndimore dhe për ta mbyllur këtë kapitull me trajtimin “nëse demokracia është liri?”, (fq. 78 – 79).

Printo Dërgo
  • di

Komente


arkivi i lajmeve