Kthimi i çështjes irlandeze - Opinione - Kosova Sot
Kthimi i çështjes irlandeze

Kthimi i çështjes irlandeze

KUFIRI NDËRMJET IRLANDËS VERIORE DHE BRITANISË

Rivendosja e një kufiri të vështirë në Irlandë do të kishte efekt shkatërrimtar.

Shkruan: Chris Patten

Pothuajse 20 vjet më parë, pas disa muajsh bisedimesh delikate dhe të vështira, drejtuesit e dy kampeve kryesore politike të Irlandës së Veriut - nacionalistët katolikë dhe republikanët nga njëra anë; Unionistët protestantë nga ana tjetër - nënshkruan Marrëveshjen e së Premtes së Mirë, duke i dhënë fund periudhës prej më shumë se 30 vjet dhunë dhe gjakderdhje. Tani, kjo marrëveshje - dhe marrëdhënia reciproke e respektuar dhe harmonike që ajo mundësoi - është e rrezikuar. Marrëveshja e premtes së mirë u ndërmjetësua nga kryeministrat e Mbretërisë së Bashkuar dhe Irlandës - Tony Blair dhe Bertie Ahern - me ndihmën e senatorit amerikan George Mitchell. Ajo bazohej në propozimin që, për sa kohë që të gjithë u pajtuan se ndryshimet në statusin kushtetues të Irlandës së Veriut mund të vinin vetëm si rezultat i zgjedhjes së lirë demokratike, atëherë njerëzit mund të vendosnin të ishin besnikë ndaj identitetit të tyre të preferuar, britanik, irlandez, apo edhe të dyja. Për ta mbështetur paqen, marrëveshja krijoi një qeveri për ndarjen e pushtetit në Irlandën e Veriut, me përfaqësues nga të dy anët e konfliktit. Ajo krijoi gjithashtu Komisionin e Pavarur për Patrullimin e Irlandës së Veriut, të cilën unë e drejtova, për të reformuar shërbimin policor. Përpjekjet tona ndihmuan në zvogëlimin e sulmeve ndaj policisë, duke e bërë policinë të pranueshme për të gjitha grupet, dhe çuan në një rritje të konsiderueshme në rekrutimin e katolikëve, ndër të tjera.

Statusi si partner evropian

Sapo u nënshkrua marrëveshja, statusi i Britanisë dhe Irlandës si vende anëtare të Bashkimit Evropian, e lehtësoi tepër periudhën e tranzicionit. Ngjashëm me këtë, kufiri mes tyre ishte pak më shumë se një vijë në hartë: nuk kishte pengesa, vende doganore ose simbole të tjera ndarëse për të treguar se ku mbaronte një vend dhe ku fillonte tjetri. Tregtia dhe njerëzit mund të lëviznin lirshëm. Në fakt, statusi i tyre si partnerë evropianë - që kur Irlanda u bë anëtare e Komuniteteve Evropiane në vitin 1973 - ka përforcuar gjatë lidhjet që lidhin Mbretërinë e Bashkuar dhe Irlandën. Për të qenë të sigurt, historia e tyre e dhunshme - e cila ka përfshirë pushtimin, kolonizimin, rebelimin dhe urinë - ka lënë armiqësi të thellë. Megjithatë, si partnerë evropianë, për të mos përmendur fqinjët në një arkipelag jashtë brigjeve perëndimore të Evropës, ato janë të lidhura ngushtë. Më shumë se pesë milionë njerëz në Angli, Uells dhe Skoci kanë së paku një gjysh irlandez. Kthehuni prapa një brezi dhe numri rritet më shumë. Gjatë dy dekadave të fundit, Britania e Madhe dhe Irlanda kanë vjelë frytet e një marrëdhënieje reciproke të respektueshme dhe paqë- sore. Ne, britanikët, kemi shumëçka për të admiruar në Irlandë: rritjen e saj ekonomike, rilindjen kulturore e saj në letërsi dhe muzikë, apelin e saj për emigrantët nga e gjithë bota, të cilët tani përbëjnë 17% të popullsisë së vendit. Me një maturitet të jashtëzakonshëm, Irlanda ka lënë pas klerikalizmin e ngushtë, dhe është bërë një shtet modern dhe bujar. Tani janë duke u shfaqur sfida serioze. Në Irlandën e Veriut, qeveria e ndarjes së pushtetit është shkatërruar dhe qeveria britanike nuk është në një pozitë të fortë për të ndihmuar në rivendosjen e bashkëpunimit konstruktiv. Për të siguruar shumicën e punës në Dhomën e përfaqësuesve, pas zgjedhjeve katastrofike të vitit të kaluar, konservatorët e kryeministres britanike Theresa May, bënë një marrëveshje me Partinë Demokratike Unioniste të Irlandës së Veriut, e cila ka rrënjët e saj në traditat më ekstreme të unionit. Si rezultat, qeveria e Mbretërisë së Bashkuar duket e paaftë të veprojë si një ndërmjetës i barabartë.

Kufiri dhe regjimi tregtar

Negociatat e vazhdueshme të Brexitit po i komplikojnë gjërat më tej, pasi askush nuk duket të dijë të trajtojë pasojat për Irlandën e Veriut dhe Republikën Irlandeze, e cila do të ndahet nga kufiri i Britanisë me BE-në. Derisa shumë politikanë thonë se duan një kufi pa 'fërkime', May dhe disa nga kolegët e saj kanë diskutuar mundësinë e lënies së tregut të përbashkët dhe unionin doganor, duke e vënë Britaninë jashtë zonës pa tarifë, në të cilën tregtia lehtësohet nga rregulloret e përbashkëta. Irlanda e Veriut, thonë ata, do të duhet të ketë të njëjtat rregulla tregtare si pjesa tjetër e Britanisë së Madhe. Kjo lë dy mundësi: ose një regjim tregtar pa probleme, që vepron në të gjithë Ishujt Britanikë, ose një kufi të vështirë në të gjithë Irlandën. Në fund të fundit, vendet e tjera të BEsë nuk do të lejojnë vetëm Anglinë, Skocinë dhe Uellsin të largohen nga tregu i vetëm dhe unioni doganor, duke lënë Irlandën e Veriut brenda. Kjo do ta bënte shumë të lehtë shmangien rregullat, siç janë rregullat e origjinës, me një shtet jashtë BE-së që eksporton mallra në Irlandë për dërgesë në Britani, ose anasjelltas. Probleme të ngjashme lindin në lidhje me lëvizjen e lirë të njerëzve brenda BE-së - një rregull ndaj të cilit Mbretëria e Bashkuar nuk dëshiron të jetë subjekt.

Ngritja e sigurisë

Asnjë nga këto sfida nuk duhet të vijë si befasi. Paralajmërimet janë bërë shumë kohë më parë; qeveria britanike thjesht i injoroi ato. Zgjidhjet potenciale mbeten një mister, por autoritetet do të duhet të përballen me këtë çështje herët a vonë. Sigurisht që nuk ka zgjidhje të lehtë teknologjike. Çdo sistem i kontrolleve do të përfshijë në mënyrë të pashmangshme një lloj kontrolli fizik. Doganierët e ngarkuar me zbatimin e këtyre kontrolleve do të bëhen në mënyrë të pashmangshme simbole të ndarjes dhe potencialisht edhe një provokim për dhunë nga ekstremistët republikanë, siç ndodhi në të kaluarën. E tëra që do të nevojitej, do të ishte një sulm, për ta nxitur qeverinë për ta rritur sigurinë, duke thelluar ndarjet dhe duke nxitur më shumë dhunë. Rivendosja e një kufiri të vështirë në Irlandë do të kishte efekt shkatërrimtar, pasi ai mund ta dëmtojë Marrëveshjen e Premtes së Mirë. Mbetet të shpresojmë që udhëheqësit irlandezë mund t'ua bëjnë me dije këtë politikanëve në Mbretërinë e Bashkuar, duke hapur rrugën për një zgjidhje që nuk kërcënon paqen dhe begatinë në Irlandë, të fituar me mund të madh.

(Chris Patten, guvernatori i fundit britanik i Hong-Kongut, tani është kancelar i Universitetit të Oksfordit) 

1 orë e 58 minuta më parë
23/06/18