Lexoni edhe:
Djali i madh i David dhe Victoria Beckham ka bërë deklarata tronditëse
A mund ta rilidhë Starlink vendet e shkëputura nga bota?
Gjatë valës së protestave mbarëkombëtare që tronditën Iranin në javët e fundit, autoritetet kufizuan rëndë aksesin në botën e jashtme duke vendosur një ndërprerje të internetit.
Pavarësisht kësaj, disa iranianë me qasje në shërbimin satelitor të internetit Starlink të Elon Musk ishin në gjendje të dërgonin video, imazhe dhe raporte të dëshmitarëve okularë në mediat ndërkombëtare, megjithëse në një masë të kufizuar.
Megjithatë, përdorimi i Starlink në Iran është i paligjshëm. Republika Islamike është përpjekur të ndërpresë sinjalin e Starlink duke përdorur sisteme të luftës elektronike, ndërsa forcat e sigurisë kanë patrulluar dhe bastisur vende të dyshuara se strehojnë marrës satelitorë, sipas raportimeve.
Aftësia e prezantuar së fundmi nga Starlink, Direct to Cell (D2C), mund ta bëjë më të vështirë për autoritetet të godasin përdoruesit e internetit, megjithëse nuk është e disponueshme në Iran. Teknologjia synon të lidhë telefonat celularë direkt me rrjetet satelitore të Starlink pa pasur nevojë për pajisje shtesë, siç janë marrësit e zakonshëm të kompanisë.
Për të vlerësuar nëse kjo teknologji mund të ndihmojë në zbutjen e ndërprerjeve të zgjatura të internetit në vende si Irani, Euronews foli me Mohammad Samizadeh Niko, profesor asistent i inxhinierisë elektrike dhe elektronike në Universitetin Teknologjik Nanyang në Singapor.
Hulumtimi i tij përqendrohet në zhvillimin e zgjidhjeve teknike për sfidat e reja të informacionit dhe komunikimit.
Çfarë është shërbimi Direkt në Celular (D2C) i Starlink?
"Direct to Cell" është një shërbim i ri Starlink në të cilin satelitët në orbitën e ulët të Tokës (LEO) funksionojnë si kulla telefonash celularë në hapësirë. Sistemi ofron lidhje të kufizuar celulare direkt me telefonat inteligjentë të pajtueshëm, pa pasur nevojë për terminale satelitore tokësore.
Shërbimi ka hyrë në fazën e hershme operative në SHBA dhe Zelandën e Re dhe është projektuar kryesisht për të mbushur boshllëqet e mbulimit dhe pikat e verbëra në rrjetet celulare konvencionale.
Megjithatë, pyetja kryesore është nëse një sistem i tillë mund të kompensojë teknikisht ndërprerjet në shkallë të gjerë dhe të zgjatura të internetit, të tilla si ato të imponuara në Iran.
A mund ta përdorin këtë shërbim telefonat ekzistues?
Satelitët në orbitën e ulët të Tokës lëvizin jashtëzakonisht shpejt në krahasim me sipërfaqen e Tokës - shumë më shpejt se automjetet tokësore ose avionët. Kjo sjell disa sfida teknike.
Një satelit është "në pamje" të përdoruesit vetëm për një kohë të kufizuar, duke kërkuar kalime të shpeshta midis satelitëve për të ruajtur lidhjen. Përveç kësaj, shpejtësia e lartë relative krijon atë që quhet "efekti Doppler", duke shkaktuar ndërrime të shpejta të frekuencës që duhet të kompensohen përmes teknikave të avancuara të sinkronizimit dhe ndjekjes.
Ana pozitive është se gjeneratat e reja të telefonave inteligjentë janë gjithnjë e më të aftë të përballojnë këto kushte rrjeti dhe të mbështesin lidhshmërinë.
Cilat janë kufizimet teknike?
Telefonat inteligjentë kufizohen nga fuqia e ulët e transmetimit dhe antenat e thjeshta, omnidireksionale - ndryshe nga terminalet e dedikuara satelitore. Për të kompensuar humbjen e sinjalit, shërbimet D2C zakonisht funksionojnë në frekuenca më të ulëta.
Këto kufizime, të kombinuara me bandwidth të kufizuar, aktualisht i kufizojnë shërbimet D2C në aplikacione me të dhëna të ulëta, siç janë mesazhet me tekst.
Për më tepër, lidhja D2C kërkon një vijë të qartë shikimi midis telefonit dhe satelitit. Përdoruesit duhet të jenë jashtë ose në zona të hapura me pamje të pakufizuar të qiellit.
A mund të përdoret ky shërbim në Iran?
Sistemi nuk ka gjasa të funksionojë mirë në zona me dendësi të lartë njerëzish ku shumë përdorues përpiqen të lidhen njëkohësisht. Megjithatë, ai mund të ofrojë një kanal komunikimi minimal, por kyç, për individët që përndryshe nuk kanë qasje në internet ose rrjete celulare.
Vetëm interneti satelitor me shpejtësi të lartë i Starlink — i cili kërkon pajisje të posaçme — thuhet se është bërë falas për përdoruesit iranianë. Ky shërbim është i ndryshëm nga D2C, i cili nuk kërkon pajisje, por i nënshtrohet kufizimeve të ndryshme teknike dhe rregullatore.
A është e mundur që forcat e sigurisë të gjurmojnë përdoruesit?
Terminalet Starlink me shpejtësi të lartë, në parim, mund të zbulohen sepse lëshojnë sinjale relativisht të forta mikrovalësh. Këto emetime potencialisht mund të lokalizohen duke përdorur metoda të bazuara në radar, megjithëse kjo është e vështirë për shkak të modeleve të ngushta të rrezeve të terminaleve. Prandaj, përdoruesve u këshillohet që ta ndezin sistemin vetëm kur është në përdorim aktiv.
Në të kundërt, rreziku i gjetjes së përdoruesve nëpërmjet lidhjeve D2C është dukshëm më i ulët, për shkak të fuqisë së reduktuar të transmetimit të sistemit. Megjithatë, vetë Starlink do të kishte ende qasje në të dhënat e përafërta të gjeolokacionit të përdoruesve.
A mund të ndërpriten shërbimet e Starlink?
Ka pasur raportime të shumta për ndërhyrje në shërbimin me shpejtësi të lartë të Starlink në Iran. Ndërsa Starlink ka përmirësuar qëndrueshmërinë e tij përmes përditësimeve të softuerit, shërbimet D2C janë në thelb më të cenueshme për shkak të niveleve më të ulëta të energjisë dhe antenave më pak efikase.
Në zonat urbane, ndërhyrësit me fuqi të lartë mund të ndërpresin lidhjen D2C në distanca që shtrihen në disa kilometra. Megjithatë, ndërprerja në të gjithë vendin do të ishte shumë më e vështirë. Ndërkohë, ndërhyrja me sinjalet GPS nuk do të ndikonte në funksionalitetin e D2C.
Pse shërbimi D2C i Starlink nuk po operon në Iran?
Meqenëse Starlink është një kompani amerikane dhe Irani është subjekt i sanksioneve nga Uashingtoni, kërkohet miratimi rregullator përpara se shërbimet D2C të mund të ofrohen në vend.
Firmat amerikane duhet të marrin autorizim nga Komisioni Federal i Komunikimeve (FCC) për të transmetuar sinjale celulare në Iran. Departamenti i Thesarit i SHBA-së duhet gjithashtu të konfirmojë që shërbime të tilla përputhen me rregulloret e sanksioneve.
Aktivistët iranianë thuhet se po lobojnë pranë administratës së Presidentit të SHBA-së, Donald Trump, që të lejojë kompanitë amerikane të ofrojnë këto shërbime.
Nariman Gharib, një ekspert i sigurisë kibernetike dhe aktivist, i tha ABC News se licencat e FCC lëshohen për rajone specifike gjeografike dhe sipas kushteve të përcaktuara rregullatore.
"FCC ka autoritetin të lëshojë licenca të veçanta të përkohshme ose emergjente nëse rrethanat e justifikojnë këtë," tha ai.
Departamenti i Thesarit i SHBA-së, shtoi Gharib, duhet gjithashtu të përcaktojë nëse një autorizim i tillë do të shkelte sanksionet. Çdo vonesë në nisjen e shërbimit do të ishte "tërësisht burokratike" dhe në fund të fundit do të varej nga vullneti politik i qeverisë amerikane.
(Kosova Sot Online)
