Nga humanist global në 'terrorist shtetëror', paradoksi Fethullah Gylen

Nga Fadil Maloku

I.

Fethullah Gylen, i cili me qasjen dhe predikimet e tij postmoderne mbi demokracinë, humanizmin, tolerancën dhe harmoninë midis kombeve, shteteve dhe religjioneve, në vitin 2015 arriti të shpallej në mesin e 100 personaliteteve më të shquara botërore. Ai, nëpërmjet një kompleksi shembujsh (duke filluar që nga koha e të Dërguarit të Zotit, Muhamedit a.s.), idesh, konceptesh dhe ligjërimesh paqësore, arriti të ofrojë një botëkuptim shumë më liberal dhe shumë më të kapshëm për kategori e shtresa nga më të ndryshmet sociale, politike, fetare e kulturore. Në këtë proces rinjohjeje me proceset aktuale, Gyleni na ofron një alternativë paqësore civile që njihet me emrin Hizmet (Shërbesa). Tani, përse ky personalitet kaq karizmatik dhe me përmasa gjigante, kur janë në pyetje ushtrimi i ndikimit dhe emancipimi i masave të gjera përmes edukimit dhe sidomos arsimimit (në mbi 300 shkolla e kolegje në gjithë globin), të shpallet nga shteti si terrorist!? Hapja e shkollave të Hizmetit, të identifikuara me emrin, paradigmën dhe “etiketën” e Fethullah Gylenit, ishte një risi edhe për ambientin sociopolitik kosovar. Anipse unë personalisht, paraprakisht, nga kureshtja kisha pak a shumë njohuri për jetën, shkrimet dhe përkushtimin që ai i kishte kushtuar sferës së arsimimit dhe edukimit të gjerë të masave në botën islame, anekënd rruzullit, madje jo vetëm islame, por edhe joislame, fakti që shkollat e tij (mbi një mijë sosh), të ngritura në mënyrë meteoritike dhe me aplikativitet masiv në pothuajse shumicën e shteteve postkomuniste (mbi njëqind sosh), madje edhe në pesë kontinente, ishte mbresëlënës. 

II.

Lëvizja e tij (ekskluzivisht me premise civile!), e ngritur mbi fundamentet, premisat dhe standardet e shoqërisë perëndimore, përveç karizmës sociale që e kishte ndërtuar me dekada falë kontributit dhe hapjes së shumë qendrave edukativo-arsimore nëpër vendet e sipërpërmendura, tashmë ishte bërë e njohur edhe me etiketën e “lëvizjes terroriste”, që ia kishte vënë publikisht pushteti i ish-mikut, shokut dhe padyshim ish-bashkëpunëtorit të tij, presidentit aktual turk, Taip Erdogan. Këtë nofkë të “terrorizmit” padyshim që asnjëherë nuk e kam marrë seriozisht si të vërtetë, por e kam konsideruar tejet të dyshimtë. Dhe këtë e kam bërë për një arsye shumë të thjeshtë: asnjëherë nuk kam pritur të mendoj, e aq më pak të bindem, se një inspirues i kalibrit dhe përmasave përtej botës islame në fushën e edukimit dhe arsimit bashkëkohor, me këtë ndikim në shekullin tonë, mund të ishte njëkohësisht edhe frymëzues shpirtëror e ideor i islamit bashkëkohor dhe një “terrorist”.

III.

Por kureshtja sociologjike dhe të gjithë librat që i kisha lexuar, bashkë me disa shkrime në anglisht dhe në gjuhën turke, si dhe disa prononcime publike të pasluftës që i kisha bërë për të si personalitet dhe si vokacion liberal intelektual islam, më kishin shtyrë ta çoja deri në fund analizën dhe kërkimin e shkaqeve, por pse jo edhe pasojave eventuale të një stigmatizimi dhe paragjykimi të tillë sistematik që iu bë atij personalisht dhe gjithë lëvizjes Hizmet. Natyrisht, në gjithë këtë “odisejadë” stigmatizimesh dhe “shpalljesh” ad hoc, me pretekst anatemimi dhe ndjekjeje të ithtarëve, pasuesve, simpatizantëve dhe, çka është edhe më absurde, edhe të stafit të shkollave (pedagogëve, stafit administrativ dhe atij udhëheqës), siç ishte rasti i arrestimit pompoz dhe mediatik në Kosovë, isha shumë kureshtar të gjeja argumentet dhe “atutë” publike, madje edhe ato mediatike, që qeverisë turke i kishin shërbyer për ta shpallur Fethullah Gylenin – madje nga aula e Parlamentit – si njeri të rrezikshëm e “terrorist”. Në thellësinë e mësimeve dhe përkushtimit të tij për altruizmin, arsimimin dhe edukimin e masave të gjera kudo në botë, kisha lexuar dhe mbajtur mend thënien e tij të famshme: “Nuk ka shanse që një mysliman i njëmendtë të jetë terrorist, as që një terrorist i njëmendtë të jetë mysliman.” Në ndërkohë, më dukej po ashtu tërësisht e pamundur që i njëjti person dhe e njëjta lëvizje moderniste të mund të mirëmbaheshin kaq gjatë dhe kaq publikisht si humaniste dhe si terroriste njëkohësisht.

IV.

Them kështu edhe për shkakun se bota perëndimore qasjen e tij edukativo-arsimore, sociale, qytetëruese dhe kulturore e kishte pranuar gjerësisht si një koncept shumë më pragmatik, më lojal dhe më të kapshëm për sensin dhe standardet vlerore të postmodernizmit. Koncepti, filozofia, qasja dhe botëkuptimi i Fethullah Gylenit për tolerancën, altruizmin dhe emancipimin social e fetar, për shumicën e komunitetit intelektual global, kontinental, rajonal dhe lokal u konsiderua jo vetëm atraktiv, por edhe si një formë e islamit tolerant dhe bashkëkohor, përballë “islameve populiste politike” dhe “islameve fundamentaliste” e terroriste. Më kishte fascinuar veçanërisht qasja e tij tejet tolerante ndaj grupeve, komuniteteve, etnive, racave dhe religjioneve të tjera, sidomos në kontekstin e tezës së Samuel Huntingtonit për “Përplasjen e civilizimeve”. Predikimi i paqes në vend të luftës, tolerancës në vend të dhunës, solidaritetit në vend të urrejtjes dhe koegzistencës në vend të izolimit kolektiv, ishte në kundërshtim të plotë me projeksionet e Huntingtonit. 

V.

Për ne ballkanasit, historia na ka mësuar se luftërat shpërthejnë kur ndërtohen narracione irracionale për konfrontim. Duke parë këtë kundërthënie fundamentale ndërmjet këtyre dy autorëve globalë, për mua si sociolog me përvojë ishte tejet interesante të kuptoja dallimet e tyre thelbësore. Gyleni, përkundër “xhihadit global” të dhunshëm, predikonte një “xhihad tjetër”: atë arsimor, të tolerancës dhe mirëkuptimit ndërfetar, ndërracor e ndërkulturor.

Religjionet monoteiste, kur bien ekskluzivisht në “pronësi” të klerikëve apokrifë dhe interpretimeve injorante, prodhojnë jo vetëm hasmëri me qytetarinë e emancipuar, por edhe deformim fetar. 

VI.

Gyleni nuk e kishte fetarizmin si imperativ imediat; ai islamin e projektonte racionalisht, empirikisht dhe pozitivisht, duke e parë si kompatibil me rrjedhat demokratike globale. Westofobët, Islamofobët perëndimorë dhe lindorë, por edhe ekstremistët fetarë, e përdorin islamin për stigmatizim dhe përplasje qytetëruese. Ndërkohë, islami si religjion monoteist nuk e njeh pengesën e kohës si kufizim për ekzistencën e tij. Pa paragjykuar asnjë komunitet apo lëvizje tjetër, Lëvizja Hizmet, e bazuar në dije, tolerancë, mirëkuptim dhe arsimim, mbetet objekt studimi për shumë kronistë dhe studiues lindorë e perëndimorë. “Pushtimi” i saj nuk është i dhunshëm, por i mendjes dhe zemrës, përmes njohjes dhe edukimit.

VII.

Ajo çfarë është më interesante ka të bëjë me përkushtimin që Gyleni dhe Lëvizja Hizmet, kanë mirëkuptim edhe për ekonominë neoliberale, për aq sa ajo krijon kushte për emancipim social gjithë njerëzimit, pa dallim feje, gjinie, moshe, kombi apo etnie. Pra, qëllimi dhe synimi, apo më mirë me thënë ambicia e lëvizjes nuk është pushteti, por formësimi moral dhe emancipimi i shoqërisë përmes arsimit dhe virtytit si kategori që duhet ta "pushtojnë" etiken dhe moralin e njeriut të sotëm që është ngazëllyer e fascinuar pas idesë dhe konceptit të konzumerizmit. Kritikët materialistë e sidomos ata pozitivistë e keqinterpretojnë këtë rol, duke mohuar çdo dimension shoqëror të religjionit. Gyleni beson se demokratizimi, e jo islamizimi i shoqërive, është imperativi i kohës, dhe se bashkëjetesa midis së etikes së shenjtës dhe moralit të laikes do t’i çojë shoqëritë drejt formave më racionale dhe moderne të besimit..

Shkrimet në këtë rubrikë nuk shprehin qëndrimet e gazetës "Kosova Sot Online".