Lexoni edhe:
Angelina Jolie lajmërohet nga kufiri Egjipt-Gazë
Studimi i ri tregon se si ora e brendshme e trupit mund të ndikojë
Njerëzit me orë të brendshme më pak të fuqishme dhe më të çrregullta mund të kenë një rrezik në rritje për të zhvilluar demencë, sipas një studimi të ri.
Hulumtimi, i botuar në Neurology, revista mjekësore e Akademisë Amerikane të Neurologjisë, zbuloi se ritmet cirkadiane të ndërprera shoqërohen me gjasë më të lartë të demencës, me një rritje prej 45 përqind tek njerëzit, aktiviteti i përditshëm i të cilëve arrin kulmin më vonë gjatë ditës.
Ritmi cirkadian është ora e brendshme e trupit që rregullon ciklet 24-orëshe të ndryshimeve fizike, mendore dhe të sjelljes, siç janë cikli gjumë-zgjim, çlirimi i hormoneve, tretja dhe temperatura e trupit. Ai udhëhiqet nga truri dhe ndikohet fuqimisht nga ekspozimi ndaj dritës.
Kur ritmet cirkadiane janë të forta, ora biologjike përputhet mirë me ditën 24-orëshe dhe dërgon sinjale të qarta për funksionet kryesore të trupit. Njerëzit me ritme më të forta kanë tendencë të mbajnë orare të rregullta për gjumin dhe aktivitetin e përditshëm, edhe kur orari ose stinët e tyre ndryshojnë.
Në të kundërt, kur ritmet janë të dobëta, ndryshimet në dritë dhe rutinë kanë më shumë gjasa ta nxjerrin orën biologjike nga kursi. Njerëzit me modele më pak të qëndrueshme janë më të prirur të ndryshojnë kohën e gjumit dhe të aktivitetit.
Ndryshimet e përkohshme si vonesa në orar dhe puna me turne mund të ndikojnë negativisht në gjumë, humor dhe shëndet të përgjithshëm kur përsëriten ose zgjaten.
Me plakjen, ritmet cirkadiane bëhen më të dobëta dhe më të çrregullta. Të moshuarit kanë tendencë të shkojnë në shtrat dhe të zgjohen më herët, si dhe të flenë më shumë në mënyrë të fragmentuar.
“Ndryshimet në ritmet cirkadiane ndodhin me plakjen dhe provat sugjerojnë se çrregullimet e ritmit cirkadian mund të jenë një faktor rreziku për sëmundjet neurodegjenerative si demenca”, tha autorja e studimit Wendy Wang, një profesoreshë asistente e epidemiologjisë dhe mjekësisë së brendshme në UT Southwestern.
“Studimi ynë mati këto ritme pushimi-aktiviteti dhe zbuloi se njerëzit me ritme më të dobëta dhe më të fragmentuara, dhe njerëzit me nivele aktiviteti që arrinin kulmin më vonë gjatë ditës, kishin një rrezik të lartë për demencë”, shtoi ajo.
Hulumtimi shqyrtoi më shumë se 2,000 pjesëmarrës në të gjithë Shtetet e Bashkuara, me një moshë mesatare prej 79 vjeç, asnjëri prej të cilëve nuk kishte demencë në fillim të studimit. Pjesëmarrësit mbanin monitorë të vegjël të zemrës për rreth dy javë, duke u lejuar shkencëtarëve të gjurmonin modelet e pushimit dhe aktivitetit dhe të vlerësonin forcën e ritmit cirkadian të secilit person.
Studiuesit më pas i ndoqën pjesëmarrësit për tre vjet, gjatë të cilave 176 persona zhvilluan demencë.
Ata e ndanë grupin në tre grupe, bazuar në forcën e ritmit të matur nga ndryshimet midis periudhave më aktive dhe më pak aktive të një personi gjatë një dite.
Rezultatet treguan se ata në grupin me ritëm më të dobët kishin gati 2.5 herë më shumë rrezik për të zhvilluar demencë sesa ata në grupin me ritëm më të fortë.
Ata gjithashtu vunë re se njerëzit, aktiviteti i të cilëve arriti kulmin më vonë në pasdite, nga ora 14:15 – kishin një rrezik 45 për qind më të lartë për të zhvilluar demencë sesa ata me një kulm aktiviteti më të hershëm.
Ky lloj orari i vonuar mund të shkaktojë një mospërputhje midis orës biologjike dhe sinjaleve mjedisore, siç janë orët e vona dhe errësira.
Nevoja për të trajtuar demencën
Sipas Agjencisë Evropiane të Barnave, që nga viti 2019, demenca prekte 55 milionë njerëz në mbarë botën dhe rreth 11 milionë njerëz në Evropë. Me popullsinë në plakje të Evropës, vlerësohet se numri do të arrijë në 19 milionë në vitin 2050.
Autorët e studimit thanë se shpresojnë që rezultatet të inkurajojnë më shumë kërkime mbi mënyrën se si rregullimi i orës biologjike të dikujt mund të parandalojë potencialisht fillimin e demencës.
“Gjetjet tona gjithashtu përgatitin terrenin për hulumtime të ardhshme për të vlerësuar rolin e mundshëm të ndërhyrjeve në ritmin cirkadian, të tilla si terapia me dritë, përdorimi i melatoninës ose modifikimet e stilit të jetës në parandalimin e demencës”, shkruan studiuesit.
Një orar i rregullt gjumi, si dhe rutinat e ushtrimeve dhe ekspozimi ndaj dritës natyrale, veçanërisht në mëngjes, janë provuar si ndërhyrje efektive dhe jo invazive për të ndihmuar në ruajtjen e ritmeve cirkadiane.
(Kosova Sot Online)
