Rusia përballet me stagnacion ekonomik

Me sanksionet perëndimore që po shtrëngohen dhe kërkesat ushtarake mbi buxhetin për shkak të luftës në Ukrainë që nuk po tregojnë shenja lehtësimi, Rusia ka të ngjarë të rrëshqasë nga një fazë e “ftohjes së menaxhuar” në një stanjacion të plotë në vitin 2026, me ndonjë rimëkëmbje domethënëse të pamundur para vitit 2027.

Vrulli i mëparshëm i sheqerit nga shpenzimet ushtarake të kohës së luftës tani po zbehet dhe kostot e tij pritet të kalohen përmes taksave më të larta, ndërsa të ardhurat bien për shkak të çmimeve më të ulëta të naftës dhe presionit të vazhdueshëm perëndimor mbi eksportet e energjisë të Rusisë.

Bumi i nxitur nga lufta zbehet

Viti 2025 shënoi fundin e rritjes së shpejtë ekonomike të Rusisë gjatë kohës së luftës, gjatë viteve 2023-24. Pas dy vitesh zgjerimi prej më shumë se 4%, rritja e PBB-së për vitin 2025 pritet të ngadalësohet në rreth 1% ose më të ulët, me të njëjtat vështirësi që ka të ngjarë të vazhdojnë edhe në vitin 2026.

Ekonomia i ka shteruar kryesisht faktorët e përkohshëm që mbështetën rritjen në vitet 2023 dhe 2024. Në vitin 2023, zgjerimi i shpejtë pasqyroi një rimëkëmbje nga tronditja e vitit 2022, kur ekonomia u detyrua të riorientohej me shpejtësi drejt prodhimit të kohës së luftës. 

Në vitin 2024, rritja mbështetej në një shtyllë tjetër: një rritje të ndjeshme të shpenzimeve shtetërore. Shpenzimet federale u rritën me afërsisht një të katërtën atë vit, duke u rritur në 40.2 trilionë rubla (502.5 miliardë dollarë) nga 32.35 trilionë rubla (404.4 miliardë dollarë) në vitin 2023, duke injektuar kërkesë në ekonomi. 

Këta faktorë nxitës mungonin kryesisht në vitin 2025, dhe nuk ka ndonjë katalizator të dukshëm për të ringjallur rritjen në vitin 2026.

Shpenzimet qeveritare parashikohet të arrijnë në 42.3 trilionë rubla (528.8 miliardë dollarë) në vitin 2025 dhe 44.1 trilionë rubla (551.3 miliardë dollarë) në vitin 2026, duke mbetur përgjithësisht të pandryshuara pas përshtatjes për inflacionin. 

I kombinuar me normat e interesit prej rreth 16% që synojnë frenimin e inflacionit, kjo tregon një ekonomi të bllokuar pranë stagnimit, ndërsa politikëbërësit në Moskë përpiqen të balancojnë rritjen kundrejt stabilitetit të çmimeve.

Si rezultat, shumë analistë tani presin që rritja e PBB-së të luhatet rreth 1% si në vitin 2025 ashtu edhe në vitin 2026. Instituti i Parashikimit Ekonomik i Akademisë Ruse të Shkencave parashikon një rritje prej 0.7% në vitin 2025 dhe 1.4% në vitin 2026, duke u përshpejtuar në rreth 2% në vitin 2027. Fondi Monetar Ndërkombëtar parashikon një rritje prej 0.6% në vitin 2025 dhe 1.0% në vitin 2026.

Barra tatimore rritet ndërsa të ardhurat bien

Për herë të parë që nga pandemia, Rusia mblodhi më pak të ardhura buxhetore në vitin 2025 sesa ishte planifikuar fillimisht. Kur u miratua buxheti i vitit 2025 , të ardhurat ishin vendosur në 40.3 trilionë rubla (503.8 miliardë dollarë). Parashikimet e përditësuara sugjerojnë se të ardhurat aktuale do të afrohen me 36.6 trilionë rubla (457.5 miliardë dollarë).

Kjo shënon një ndryshim nga tre vitet e mëparshme, përfshirë vitin 2022, kur të ardhurat vazhdimisht i tejkalonin parashikimet fillestare. 

Mungesa pasqyron pjesërisht marrjen më të dobët të taksave për shkak të ngadalësimit të rritjes, si dhe rënies së çmimeve të naftës dhe sanksioneve perëndimore që kanë zgjeruar zbritjen që Rusia duhet t’u ofrojë blerësve për naftën e saj të papërpunuar.

Të ardhurat nga nafta dhe gazi në vitin 2025 parashikohen tani në 8.7 trilionë rubla (108.8 miliardë dollarë), shumë më poshtë se 10.9 trilionë rubla (136.3 miliardë dollarë) të planifikuara fillimisht . Me ngadalësimin e rritjes dhe çmimet e naftës nën presion, viti 2026 ka të ngjarë të sjellë një tjetër vit me të ardhura të dobëta buxhetore.

Banka Botërore pret që një tepricë globale e furnizimit me naftë do t’i ulë çmimet e naftës së papërpunuar Brent nga një mesatare prej 68 dollarësh për fuçi në vitin 2025 në rreth 60 dollarë në vitin 2026, niveli më i ulët në pesë vjet.

Autoritetet tani po rrisin taksat në një përpjekje për të mbështetur buxhetin. Norma e tatimit mbi vlerën e shtuar (TVSH) do të rritet nga 20% në 22% nga 1 janari, ndërsa më shumë biznese do të përfshihen në sistemin e TVSH-së, ndërsa pragu vjetor i të ardhurave për pagesat e detyrueshme ulet në 10 milionë rubla (125,000 dollarë) nga 60 milionë rubla (750,000 dollarë).

Qeveria gjithashtu planifikon të vendosë një taksë mbi mallrat elektronike të gatshme, duke përfshirë laptopët, telefonat inteligjentë dhe produktet e ndriçimit. 

Në tërësi, këto masa tregojnë një periudhë pas shpenzimeve, me familjet dhe bizneset që përballen me taksa më të larta për të mbushur arkën e luftës së Kremlinit, ndërsa sektori i energjisë përballet me vështirësi nën sanksione.

Asnjë pushim nga presionet e luftës

Pavarësisht ngadalësimit ekonomik, autoritetet ruse kanë pak hapësirë ​​për të ulur shpenzimet ushtarake, ndërsa lufta në Ukrainë vazhdon. 

Presidenti Vladimir Putin nuk ka treguar shenja tërheqjeje nga kërkesat e tij maksimaliste, duke thënë vazhdimisht se Rusia është e përgatitur të luftojë derisa të sigurojë kontrollin mbi katër rajonet ukrainase që pretendon se i ka aneksuar.

Zyrtarisht, shpenzimet për mbrojtjen kombëtare janë përcaktuar në 13.5 trilionë rubla (168.8 miliardë dollarë) në vitin 2025 dhe 12.93 trilionë rubla (161.6 miliardë dollarë) në vitin 2026. Por shpenzimet aktuale, duke përfshirë shpenzimet e klasifikuara, ka të ngjarë të jenë më të larta.

Rusia nuk i zbulon shpenzimet e plota ushtarake në buxhetin e saj federal, duke publikuar vetëm shifrat e planifikuara. 

Zyrtarët herë pas here japin informacione të pjesshme. Në dhjetor, Ministri i Mbrojtjes Andrei Belousov tha se shpenzimet për mbrojtjen arritën në 7.3% të PBB-së në vitin 2025.

Me PBB-në e vlerësuar në 217.3 trilionë rubla (2.72 trilionë dollarë) në vitin 2025, kjo nënkupton shpenzime totale për mbrojtjen prej rreth 15.86 trilionë rubla (198.3 miliardë dollarë), shumë më lart se shifrat e publikuara në buxhet.

Ndërsa lufta vazhdon deri në vitin 2026, shpenzimet ushtarake do të mbeten një pengesë e madhe për ekonominë dhe perspektivat e saj për rimëkëmbje. 

Ndërkohë që shuma gjithnjë e më të mëdha investohen në prodhimin e armëve dhe në përpjekjet e luftës, këto shpenzime bëjnë pak për të rritur furnizimin me mallra të konsumit, duke shtuar presionin inflacionist.

Sa më gjatë të vazhdojë lufta, aq më pak fonde do të jenë në dispozicion për zhvillimin civil, ndërsa taksat ka të ngjarë të vazhdojnë të rriten për të ngushtuar hendekun midis shpenzimeve dhe të ardhurave.

(Kosova Sot Online)