Lexoni edhe:
Kim e zbulon pse i hoqi fotot me Meghan dhe Harryn
Duke kombinuar kafeinën me mjetin për modifikimin e gjeneve shkencëtarët po hapin rrugë të reja
Po sikur një filxhan kafe të mund të ndihmojë në trajtimin e kancerit? Studiues nga Qendra Mjekësore e Universitetit Texas A&M besojnë se kjo është e mundur.
Duke kombinuar kafeinën me mjetin për modifikimin e gjeneve CRISPR, shkencëtarët po hapin rrugë të reja trajtimi për sëmundje afatgjata si kanceri dhe diabeti, duke përdorur një strategji të njohur si kemogjenetikë. Instituti i Bioshkencës dhe Teknologjisë është i specializuar në studimin e mjekësisë në nivel qelizor, epigjenetik dhe gjenetik. Kemogjenetika i referohet aftësisë për të kontrolluar sjelljen e qelizave përmes molekulave të vogla të aplikuara nga jashtë, shpesh ilaçe ose përbërës dietikë, të cilat aktivizojnë ndërprerës të krijuar me inxhinieri gjenetike brenda qelizave, transmeton gazeta "Kosova Sot Online".
Ndryshe nga ilaçet tradicionale që ndikojnë gjerësisht në shumë inde, qasjet kemogjenetike janë të dizajnuara të veprojnë vetëm mbi qelizat që janë programuar gjenetikisht për të reaguar.
Hulumtimi më i fundit mbështetet në njohuritë ekzistuese mbi ndërprerësit gjenetikë brenda qelizave duke prezantuar një qasje të re kemogjenetike që përdor CRISPR-in dhe kafeinën. Procesi fillon me përgatitjen paraprake të qelizave. Gjenet që kodojnë nanotrupin, proteinën përkatëse dhe mekanizmin CRISPR dërgohen përmes metodave të njohura të transferimit të gjeneve, duke u mundësuar qelizave t’i prodhojnë vetë këta përbërës.
Pasi ky kuadër molekular vendoset, procesi mund të kontrollohet nga jashtë. Kur një person më vonë konsumon një dozë kafeine prej 20 mg, për shembull nga kafeja, çokollata ose pijet e gazuara, kjo shkakton lidhjen e nanotrupit me proteinën përkatëse, duke aktivizuar modifikimet gjenetike CRISPR brenda qelizave.
Kjo metodë gjithashtu u mundëson shkencëtarëve të aktivizojnë qelizat T, gjë që nuk është e mundur me metoda të tjera të modifikimit gjenetik. Qelizat T shërbejnë për ruajtjen e kujtesës së infeksioneve të mëparshme, duke mbajtur modele që ndihmojnë në luftimin e kërcënimeve të ardhshme. Aftësia për t’i aktivizuar këto qeliza në mënyrë manuale mund t’u japë studiuesve një mënyrë të re për të drejtuar sistemin imunitar kundër sëmundjeve specifike.
Për më tepër, është zbuluar se disa ilaçe mund ta përmbysin procesin duke shkaktuar ndarjen e proteinave dhe duke ndaluar ndryshimet e mëtejshme gjenetike, duke ofruar edhe më shumë kontroll mbi mënyrën e përdorimit të sistemit, çka është e rëndësishme për terapi kemogjenetike të sigurta dhe të kthyeshme.
Për shembull, mjekët mund të ndalonin përkohësisht aktivitetin e modifikimit gjenetik për t’u dhënë pacientëve pushim nga stresi ose efektet anësore të lidhura me trajtimin, dhe më pas ta riaktivizonin sistemin kur kushtet të ishin optimale. Kjo lejon që kontrolli i gjeneve të rregullohet me kalimin e kohës dhe të mos jetë vazhdimisht aktiv.
Gjithashtu, këto molekula të ngjashme me antitrupat mund të krijohen me inxhinieri për të funksionuar me sisteme të induktuara nga rapamicina, kështu që duke shtuar një ilaç tjetër si rapamicina mund të arrihet efekti i kundërt. Për shembull, nëse fillimisht proteinat A dhe B janë të ndara, shtimi i kafeinës i bashkon ato; anasjelltas, nëse proteinat A dhe B janë fillimisht të bashkuara, shtimi i një ilaçi si rapamicina mund të shkaktojë ndarjen e tyre, shpjegojnë shkencëtarët.
Rapamicina është një imunosupresant gjerësisht i disponueshëm që tradicionalisht përdoret për të parandaluar refuzimin e organeve të transplantuar. Ajo vepron duke bllokuar sulmin e qelizave të bardha të gjakut ndaj elementeve të huaja në trup. Qasja e saj e lehtë e bën një kandidate kryesore për këto përdorime.
Me ndihmën e nanotrupeve që aktivizohen nga kafeina, shkencëtarët një ditë mund të trajtojnë një sërë sëmundjesh. Në planin afatgjatë, mund të krijohen qeliza që u mundësojnë njerëzve me diabet të rrisin prodhimin e insulinës thjesht duke pirë një filxhan kafe.
Përveç insulinës, teknologjia mund të përshtatet për të kontrolluar edhe molekula të tjera të rëndësishme, si ato që aktivizojnë qelizat T. Në terapinë e kancerit, për shembull, nanotrupe të aktivizuara nga kafeina mund të integrohen në qelizat T, në mënyrë që mjekët të kenë kontroll kemogjenetik mbi atë se kur, ku dhe sa fort sistemi imunitar sulmon tumoret.
Në studimet laboratorike mbi modele shtazore, është zbuluar se kafeina, si dhe metabolitët e saj, si teobromina që gjendet me bollëk në çokollatë ose kakao, mund të nxisin përgjigje dhe të mundësojnë modifikimin përmes metodës CRISPR. Kjo formë trajtimi është e përballueshme, më e lehtë për t’u kontrolluar dhe ka më pak efekte anësore krahasuar me trajtime të tjera.
Edhe pse teknika të ngjashme aktivizimi janë parë edhe më parë, kjo metodë ofron shumë më tepër kontroll për hapjen dhe mbylljen e sistemit. Kur futet kafeina, studiuesit kanë disa orë, ose kohën e metabolizimit të kafeinës, për të kontrolluar proceset fiziologjike ose modifikimin gjenetik. Më pas mund të aplikohet rapamicina si sinjal ndalimi, duke çuar në ndarjen e proteinave dhe ndërprerjen e procesit. Pak qasje ekzistuese ofrojnë këtë nivel kontrolli të koordinuar të nisjes dhe ndalimit, prandaj kjo metodë është veçanërisht e përshtatshme si për kërkime ashtu edhe për përdorime terapeutike.
Kjo metodë është mjaft modulare. Mund të integrohet në CRISPR dhe qelizat CAR-T, dhe gjithashtu mund të përdoret për të induktuar shprehje terapeutike të gjeneve si insulina apo të tjera, duke qenë plotësisht e rregullueshme në një mënyrë shumë të saktë dhe të kontrolluar, shpjegojnë shkencëtarët, transmeton gazeta "Kosova Sot Online".
Qëllimi është avancimi i punës drejt studimeve të mëtejshme paraklinike dhe eksplorimi i më shumë mënyrave për përdorimin e nanotrupeve të kafeinës dhe metodës CRISPR në trajtimin e një game të gjerë gjendjesh mjekësore, duke i afruar molekulat e zakonshme një hap më pranë rolit të mjeteve të mjekësisë precize.
Ideja për të gjetur një qëllim të ri për ilaçe të njohura mirë dhe madje për përbërës të zakonshëm si kafeina na entuziazmon. Në vend që të veprojnë vetë si terapi, molekula si kafeina ose rapamicina mund të shërbejnë si sinjale kontrolli shumë të sakta për terapi të sofistikuara qelizore dhe gjenetike, thonë studiuesit.
Meqë këto përbërje janë tashmë të njohura mirë, kjo qasje hap një rrugë praktike drejt zbatimit klinik. Shpresa është që një ditë mjekët të përdorin inpute të thjeshta dhe të njohura për të rregulluar me saktësi terapi të fuqishme në një mënyrë të sigurt dhe të kthyeshme.
(Kosova Sot Online)
