Një gjykatë për Kosovën, por jo në Kosovë

Nga Nijazi Halili

Gjykata Speciale si instrument juridik dhe politik, e njohur zyrtarisht si Dhomat e Specializuara të Kosovës, paraqitet formalisht si një mekanizëm juridik për vendosjen e drejtësisë për krimet e luftës. Megjithatë, mënyra e krijimit, funksionimit dhe fokusit të saj e ka shndërruar këtë institucion jo vetëm në një organ gjyqësor, por edhe në një instrument politik me ndikim të thellë në narrativën historike dhe në sovranitetin e Kosovës.

Nga aspekti juridik, Gjykata Speciale është pjesë e sistemit të drejtësisë së Kosovës dhe zbaton ligjet e saj. Ajo u krijua në vitin 2015 përmes amendamenteve kushtetuese, nën presion të madh ndërkombëtar, veçanërisht nga Bashkimi Evropian dhe Shtetet e Bashkuara. Vendosja e saj në Hagë, jashtë territorit të Kosovës, u arsyetua me nevojën për mbrojtjen e dëshmitarëve dhe garantimin e pavarësisë së procesit gjyqësor. Megjithatë, ky arsyetim nuk e fsheh faktin se krijimi i një gjykate “për Kosovën, por jo në Kosovë” përbën një precedent të pazakontë dhe problematik për një shtet që synon konsolidimin e sovranitetit të tij.

Në aspektin politik, Gjykata Speciale ka pasur ndikim të drejtpërdrejtë në mënyrën se si interpretohet lufta e Kosovës. Fokusi i saj pothuajse ekskluziv ndaj ish-krerëve të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës ka krijuar perceptimin e drejtësisë selektive. Ndërkohë që krimet e kryera nga forcat serbe gjatë luftës ishin masive, të organizuara dhe të dokumentuara, ndjekja penale ndaj tyre ka qenë e kufizuar dhe jo proporcionale. Kjo situatë e zhvendos vëmendjen nga përgjegjësia e agresorit drejt palës që luftoi për liri, duke rrezikuar barazimin moral mes viktimës dhe agresorit.

Një tjetër element që e thekson dimensionin politik të kësaj gjykate është zgjatja e tepruar e paraburgimit për të akuzuarit. Mbajtja e gjatë pa vendime përfundimtare gjyqësore cenon parimin e prezumimit të pafajësisë dhe krijon përshtypjen se procesi gjyqësor po përdoret si mjet presioni politik dhe simbolik. Në këtë mënyrë, drejtësia nuk perceptohet më si qëllim në vetvete, por si mjet për të prodhuar mesazhe politike dhe për të riformësuar narrativën e luftës.

Gjykata Speciale, në vend që të kontribuojë në pajtim dhe drejtësi gjithëpërfshirëse, ka thelluar ndarjet brenda shoqërisë kosovare. Për shumë qytetarë, ajo nuk shihet si institucion neutral, por si instrument që i shërben interesave ndërkombëtare dhe stabilitetit politik, edhe nëse kjo bëhet në kurriz të së vërtetës historike dhe dinjitetit të luftës çlirimtare.

Në përfundim, Gjykata Speciale nuk mund të shihet vetëm si një mekanizëm juridik. Ajo është edhe një instrument politik që ka ndikuar fuqishëm në perceptimin e drejtësisë, sovranitetit dhe historisë së Kosovës. Pa një qasje të balancuar, pa barazi në ndjekjen e krimeve dhe pa respekt të plotë për parimet themelore të drejtësisë, kjo gjykatë rrezikon të mbetet në kujtesën kolektive jo si simbol i drejtësisë, por si shembull i ndërthurjes së ligjit me politikën.

Shkrimet në këtë rubrikë nuk shprehin qëndrimet e gazetës "Kosova Sot Online".