Kosova po mësohet të mos mendojë por shoqëria që nuk mendon manipulohet lehtë

Nga Isuf Bajraktari

Kosova nuk është në krizë informacioni. Është në krizë mendimi.

Flasim shumë. Reagojmë menjëherë. Por kuptojmë pak. Hapësira publike është mbushur me zëra, por është varfëruar nga pesha e mendimit. Çdokush ka një qëndrim, por rrallëkush ka një analizë.

Reagimi është bërë refleks. Mendimi është bërë luks.

Çdo ngjarje prodhon menjëherë opinione. Çdo zhvillim shoqërohet me gjykime të shpejta. Askush nuk pret. Askush nuk thellohet. Në vend që të kuptojmë, garojmë kush reagon më shpejt.

Dhe në këtë garë, fiton zhurma. Humb e vërteta.

Nuk jetojmë në mungesë faktesh. Jetojmë në mungesë vullneti për t’i përballuar ato. Sepse faktet kërkojnë mendim. Ndërsa emocionet kërkojnë vetëm reagim.

Një shoqëri që mësohet me të lehtën, fillon ta refuzojë të vështirën. Dhe një shoqëri që refuzon të vështirën, bëhet e manipulueshme.

Kosova sot po hyn pikërisht në këtë fazë.

Kërkohen përgjigje të shpejta për pyetje komplekse. Kërkohen fajtorë të menjëhershëm për probleme të thella. Dhe në këtë nxitim, çdo shpjegim i thjeshtë duket bindës. Çdo slogan tingëllon si e vërtetë.

Por problemi nuk është vetëm tek ata që manipulojnë.

Problemi është tek ne që e pranojmë manipulimin.

Problemi nuk është se po na mashtrojnë. Problemi është se po duam të mashtrohemi.

Sepse është më e lehtë të besosh sesa të mendosh. Më e lehtë të reagosh sesa të analizosh. Më e lehtë të ndjekësh turmën sesa të dalësh kundër saj.

Dhe pikërisht këtu mungon guximi.

E kaluara kritikohet pa mëshirë, sepse nuk ka kosto. E tashmja shmanget, sepse kërkon përgjegjësi. Kërkon të mbash qëndrim. Kërkon të rrezikosh.

Prandaj kemi krijuar një kulturë ku kritika është e fortë vetëm aty ku nuk rrezikon asgjë. Një guxim i rremë, që nuk ndryshon asgjë.

Ndërkohë, manipulimi nuk imponon. Ai mjaftohet të ushqehet nga dobësia jonë për të mos menduar. Një mesazh i thjeshtë, një emocion i fortë, dhe arsyetimi zhduket.

Media dhe rrjetet sociale nuk janë vetëm pasqyrë e kësaj gjendjeje. Ato janë përshpejtues të saj. Ato shpërblejnë atë që reagon më shpejt, jo atë që mendon më thellë.

Dhe kështu, hapësira publike mbushet me reagime, ndërsa mendimi zhduket.

Pasojat nuk janë teorike. Ato janë reale. Dobësohet vendimmarrja. Rritet polarizimi. Zbehet besimi—jo vetëm në institucione, por edhe në vetë të vërtetën.

Dhe kur një shoqëri humb aftësinë për të dalluar të vërtetën, ajo humb drejtimin.

Sepse mendimi kërkon kohë. Kërkon disiplinë. Kërkon guxim për të dyshuar edhe në atë që na pëlqen të besojmë.

Dhe kjo është pikërisht ajo që nuk po bëjmë.

Në fund, nuk është çështje se çfarë na servohet. Është çështje sa jemi të gatshëm ta pranojmë pa e menduar.

Dhe përderisa vazhdojmë kështu, nuk kemi një problem me informacionin. Kemi një problem me veten.

Shkrimet në këtë rubrikë nuk shprehin qëndrimet e gazetës "Kosova Sot Online".