Pagesat prej 100 eurosh në prag të zgjedhjeve mes politikës sociale dhe integritetit zgjedhor

Shkruan: ANALISTI-Isuf Bajraktari

Vendimi i Qeverisë së Kosovës për ndarjen e pagesave të njëhershme prej 100 eurosh për pensionistët, fëmijët, studentët dhe punonjësit e sektorit privat, si dhe mbështetjen financiare për nënat lehona, ka hapur debat politik në prag të zgjedhjeve të 7 qershorit. Debati nuk lidhet me nevojën reale të qytetarëve për mbështetje financiare, por me kohën e marrjes së këtij vendimi dhe ndikimin e mundshëm në ambientin zgjedhor.

-Në çdo demokraci, qeveritë kanë detyrim të ndërmarrin politika sociale për të mbështetur qytetarët, veçanërisht në periudha të vështira ekonomike. Për këtë arsye, vetë ndihma financiare për kategoritë e ndjeshme nuk është problematike. Megjithatë, kur masa të tilla shpallen pak ditë ose javë para zgjedhjeve, ato fitojnë pashmangshëm edhe një dimension politik.

Këtu qëndron dallimi ndërmjet ligjshmërisë dhe legjitimitetit demokratik. Një vendim mund të jetë në përputhje me ligjin, por njëkohësisht të ngrejë pikëpyetje mbi etikën e qeverisjes dhe barazinë e konkurrencës politike. Në demokraci, rëndësi nuk ka vetëm respektimi formal i ligjit, por edhe besimi i qytetarëve se institucionet publike veprojnë në mënyrë të paanshme.

Pikërisht për këtë arsye, reagimet e opozitës dhe të organizatave monitoruese janë të kuptueshme. Shqetësimi kryesor nuk lidhet me ekzistencën e ndihmës financiare, por me mundësinë që ajo të ndikojë në perceptimin e votuesve dhe në klimën zgjedhore. Edhe nëse nuk provohet ndonjë shkelje formale, momenti i shpalljes së masës krijon dilema legjitime mbi barazinë e garës politike.

Në literaturën e shkencave politike, situata të tilla shpjegohen përmes konceptit të “avantazhit të pushtetit” (incumbency advantage), i cili i referohet përparësisë së partive qeverisëse për shkak të kontrollit mbi institucionet dhe politikat publike. Po ashtu, studimet mbi klientelizmin elektoral tregojnë se përfitimet materiale të shpërndara gjatë periudhave zgjedhore mund të ndikojnë në sjelljen politike të votuesve, edhe kur nuk ekziston një lidhje e drejtpërdrejtë ndërmjet përfitimit dhe votës.

Nga ana tjetër, do të ishte e gabuar të konkludohej automatikisht se kemi të bëjmë me shkelje ligjore. Një vlerësim i tillë u takon institucioneve kompetente dhe interpretimit të legjislacionit përkatës. Megjithatë, edhe kur një veprim është ligjërisht i lejueshëm, ai mbetet subjekt i debatit publik dhe i vlerësimit politik e etik.

Në fund, pyetja kryesore nuk është nëse qytetarët kanë nevojë për 100 euro më shumë. Natyrisht që kanë. Pyetja është nëse politika sociale duhet të ndërtohet si strategji e qëndrueshme e mirëqenies apo të shfaqet kryesisht në prag të proceseve zgjedhore. Demokracitë e konsoliduara dallohen pikërisht nga aftësia për ta ndarë interesin publik nga interesi elektoral. Sa më e paqartë të jetë kjo ndarje, aq më i madh bëhet rreziku i dobësimit të besimit te institucionet dhe vetë procesi demokratik.

Shkrimet në këtë rubrikë nuk shprehin qëndrimet e gazetës "Kosova Sot Online".