Byroja për konfiskimin e pasurisë së pajustifikueshme duhet të konceptohet si organ i specializuar hetimor financiar

Shkruan: ANALISTI-Qani Shabani

Me projektligjin për Byronë për verifikimin dhe konfiskimin e pasurisë së pajustifikueshme, në Kosovë po tentohet të kalohet nga një qasje tradicionale, kryesisht reaktive dhe e varur nga ndjekja penale pas veprës, në një model më modern, proaktiv dhe të orientuar drejt parandalimit dhe identifikimit të hershëm të pasurisë së pajustifikueshme. Ky kalim nuk është vetëm teknik, por përfaqëson një ndryshim të thellë në filozofinë e luftës kundër korrupsionit, nga ndëshkimi pas faktit në kontroll sistematik të pasurisë.

-Në këtë proces reformues, një rol qendror ka luajtur edhe kontrolli kushtetues. Ndërhyrja e Gjykatës Kushtetuese të Kosovës, me shpalljen e papajtueshmërisë kushtetuese të versioneve të mëhershme të ligjit, nuk duhet të interpretohet si pengesë ndaj reformës, por si ushtrim i drejtë dhe i domosdoshëm i funksionit të saj garantues. Gjykata, në thelb, ka vepruar si filtër institucional për të siguruar që ambicia antikorrupsion të mos dalë jashtë kufijve të shtetit të së drejtës.

Në përvojën ndërkombëtare nuk ekziston një model i vetëm, por ekzistojnë standarde të konsoliduara që përcaktojnë arkitekturën e një sistemi të tillë. Në shumicën e demokracive evropiane, konfiskimi i pasurisë së pajustifikueshme funksionon vetëm mbi bazën e një ndarjeje të qartë midis hetimit administrativ dhe vendimmarrjes gjyqësore. Kjo ndarje është thelbësore për të ruajtur balancën kushtetuese dhe për të shmangur çdo formë arbitrariteti shtetëror.

Në këtë kuptim, Byroja për konfiskimin e pasurisë së pajustifikueshme duhet të konceptohet si organ i specializuar hetimor financiar, jo si autoritet që vendos konfiskimin. Funksioni i saj duhet të kufizohet në identifikimin, analizimin dhe referimin e rasteve në prokurori dhe në gjykata. Çdo vendim përfundimtar mbi konfiskimin e pasurisë së paluajtshme duhet të mbetet ekskluzivisht në kompetencë të gjykatës, në përputhje me standardet e shtetit të së drejtës dhe me jurisprudencën e Gjykatës Evropiane të të Drejtave të Njeriut.

Një element kyç në këtë arkitekturë është mënyra se si trajtohet “dyshimi i arsyeshëm për pasuri të pajustifikueshme”. Në praktikat më të avancuara ndërkombëtare, shteti nuk kërkohet të provojë menjëherë burimin kriminal të pasurisë, por fillimisht duhet të krijojë një bazë të fortë faktesh që tregon një disproporcion të dukshëm dhe të pashpjegueshëm midis të ardhurave të ligjshme dhe pasurisë së akumuluar. Vetëm pas këtij standardi fillestar aktivizohet detyrimi i individit për të dhënë shpjegime të dokumentuara dhe të verifikueshme. Kjo nuk është përmbysje e plotë e barrës së provës, por një mekanizëm i balancuar që synon të rrisë efektivitetin e kontrollit financiar pa cenuar prezumimin e pafajësisë dhe të drejtën e pronës.

Pasuria e paluajtshme mbetet kategori veçanërisht e ndjeshme, pasi prek drejtpërdrejt sigurinë juridike dhe ekonomike të individit. Për këtë arsye, çdo ndërhyrje duhet t’i nënshtrohet testit të proporcionalitetit, duke vlerësuar domosdoshmërinë, përshtatshmërinë dhe balancën me të drejtën e pronës.

Një tjetër element thelbësor është pavarësia institucionale. Nëse Byroja nuk ka garanci të forta të autonomisë funksionale, ekziston rreziku që mekanizmi të përdoret në mënyrë selektive dhe të humbasë besimin publik, duke e dobësuar vetë qëllimin e reformës.

Në aspektin e dizajnit institucional, çdo sistem i suksesshëm kërkon bashkëpunim të qartë midis Byrosë, prokurorisë dhe gjyqësorit, me ndarje të saktë të kompetencave. Fragmentimi ose mbivendosja e kompetencave krijon boshllëqe ligjore ose rrezik për abuzim.

Në përfundim, një sistem efektiv i konfiskimit të pasurisë nuk ndërtohet mbi ashpërsinë e kompetencave, por mbi saktësinë e arkitekturës juridike. Vetëm një model ku hetimi financiar është profesional, vendimmarrja përfundimtare është gjyqësore dhe garancitë procedurale janë të plota mund të prodhojë një instrument modern, efektiv dhe në përputhje me standardet evropiane të shtetit të së drejtës.

Shkrimet në këtë rubrikë nuk shprehin qëndrimet e gazetës "Kosova Sot Online".