Analisti i njohur e zbulon se çfarë është biseduar brenda dhomës mes Kurtit, Lajçakut e Vuçiçit

Shkruan: ANALISTI-Qani Shabani

Deklaratat e fundit të Vjosa Osmanit lidhur me mungesën e transparencës në takimet ndërmjet kryeministrit Albin Kurti, Presidentit serb Aleksandar Vuçiç dhe ish-emisarit evropian Miroslav Lajçák kanë rikthyer në qendrën e vëmendjes politike mënyrën se si zhvillohet dialogu Kosovë–Serbi dhe sa duhet të informohen qytetarët për përmbajtjen e tij.

-Megjithatë, duhet theksuar se vetë natyra e negociatave ndërkombëtare shpesh kërkon një nivel të caktuar konfidencialiteti. Në praktikën diplomatike ndërkombëtare, takimet e mbyllura nuk janë përjashtim, por standard i zakonshëm, sidomos kur diskutohen tema të ndjeshme që lidhen me sigurinë, presionet ndërkombëtare dhe interesat strategjike të shteteve. Për këtë arsye, fakti që nuk publikohet çdo detaj menjëherë nuk nënkupton domosdoshmërisht se po zhvillohet një proces i fshehtë kundër interesave të qytetarëve.

Në rastin e Kosovës, qeveria e udhëhequr nga Albin Kurti ka argumentuar disa herë se shumë nga temat e dialogut janë bërë publike përmes deklaratave zyrtare, konferencave për media, dokumenteve evropiane dhe vetë marrëveshjeve që janë publikuar nga Bashkimi Evropian. Në këtë aspekt, përmbajtja bazë e diskutimeve nuk është krejtësisht e panjohur. Dihet se temat kryesore kanë qenë implementimi i Marrëveshjes së Ohrit, çështja e asociacionit të komunave me shumicë serbe, njohja reciproke de facto, targat, energjia, personat e zhdukur dhe integrimi institucional i veriut të Kosovës.

Pyetja “çfarë është biseduar brenda dhomës?” shpesh ka më shumë karakter politik sesa informativ, sepse në diplomaci nuk publikohen zakonisht të gjitha propozimet, kundërshtimet apo presionet që ndodhin gjatë negociatave. Në shumë raste, rezultatet kuptohen përmes dokumenteve finale, qëndrimeve publike të ndërmjetësve ndërkombëtarë dhe zhvillimeve konkrete politike pas takimeve. Pra, mënyra më reale për të kuptuar përmbajtjen e dialogut nuk është domosdoshmërisht publikimi i çdo bisede, por analiza e marrëveshjeve, deklaratave të BE-së dhe vijës politike që ndjek pala negociuese.

Nga një këndvështrim politik, kritikat për mungesë transparence janë legjitime në demokraci dhe opozita ka rol të rëndësishëm për të kërkuar më shumë raportim institucional. Por, në të njëjtën kohë, ekziston edhe nevoja që negociatat të mos shndërrohen në spektakël të përditshëm politik, sepse kjo mund të dobësojë pozicionin negociues të Kosovës përballë Serbisë dhe faktorëve ndërkombëtarë. Historia diplomatike tregon se shumë procese të ndjeshme ndërkombëtare kanë arritur rezultat pikërisht për shkak të hapësirës konfidenciale që u është dhënë palëve negociuese.

Po ashtu, një element që ka nxitur debat publik është edhe momenti kur po artikulohen këto kritika. Një pjesë e opinionit publik po shtron pyetjen pse shqetësimet për mungesë transparence nuk u ngritën më fuqishëm në periudhën kur Vjosa Osmani ishte në koordinim institucional më të afërt me qeverinë dhe procesin e dialogut. Pikërisht për këtë arsye, deklaratat e tanishme nga shumë qytetarë interpretohen më tepër si pjesë e një distancimi apo ripozicionimi politik para zgjedhjeve sesa si një çështje e re e ngritur papritur.

Për këtë arsye, debati më shumë pritet të mbetet në nivelin e rivalitetit politik dhe perceptimit publik sesa të prodhojë lëvizje të mëdha elektorale. Analiza politike tregon se sfida reale nuk është vetëm “a ka pasur transparencë të plotë”, por nëse procesi ka prodhuar ose jo pasoja konkrete që cenojnë interesin shtetëror të Kosovës. Deri më tani, pavarësisht kritikave politike, nuk është publikuar ndonjë provë konkrete që dëshmon se në këto takime është arritur ndonjë marrëveshje sekrete jashtë kornizës së njohur ndërkombëtare. Për këtë arsye, debati mbetet më shumë në nivelin e besimit politik dhe perceptimit publik sesa të fakteve të dokumentuara.

Në fund, demokracia funksionon më mirë kur ekziston balancë ndërmjet transparencës dhe efikasitetit diplomatik. Qeveria ka detyrim të raportojë dhe të ruajë besimin qytetar, ndërsa opozita ka të drejtë të kërkojë sqarime. Por po aq e rëndësishme është që dialogu të mos trajtohet vetëm si instrument për konsum të brendshëm politik, sepse bëhet fjalë për një proces kompleks ndërkombëtar ku çdo deklaratë publike mund të ndikojë drejtpërdrejt në pozitën negociuese të shtetit të Kosovës.

Shkrimet në këtë rubrikë nuk shprehin qëndrimet e gazetës "Kosova Sot Online".